CMK Madde 6, iddianamenin kabulünden sonra davanın alt dereceli bir mahkemenin görev alanında kaldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmesini yasaklamaktadır. Düzenleme, ceza yargılamasının gereksiz yere uzamasını ve dosyanın mahkemeler arasında gönderilmesini önlemeyi amaçlar.
Madde Metni
Görevsizlik kararı verilemeyecek hâl
Madde 6 – (1) İddianamenin kabulünden sonra, yargılamanın alt dereceli bir mahkemeye ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilemez.
CMK Madde 6’nın Amacı Nedir?
CMK Madde 6’nın amacı, üst görevli bir mahkemede başlayan ceza yargılamasının suç vasfındaki değişiklik nedeniyle alt dereceli mahkemeye gönderilmesini önlemektir. Böylece davanın sürüncemede kalması ve yapılan işlemlerin gereksiz yere tekrarlanması engellenir.
Ceza yargılamasının makul sürede tamamlanması, hem sanığın hem de mağdurun haklarının korunması bakımından önemlidir. Dosyanın yargılama sırasında daha alt dereceli bir mahkemeye gönderilmesi, duruşmaların ve delil işlemlerinin tekrarlanmasına neden olabilir.
Görevsizlik Kararı Verilemeyecek Hâl Nedir?
İddianamenin kabulünden sonra, davaya bakan mahkeme, yargılamanın alt dereceli bir mahkemenin görev alanına girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararı veremez.
Örneğin ağır ceza mahkemesinde görülmeye başlanan bir davada suçun sonradan asliye ceza mahkemesinin görev alanında kaldığı değerlendirilirse dosya asliye ceza mahkemesine gönderilemez. Ağır ceza mahkemesi yargılamaya devam ederek hüküm kurmalıdır.
İddianamenin Kabulü Neden Önemlidir?
CMK Madde 6’nın uygulanabilmesi için, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edilmiş olması gerekir. Çünkü kovuşturma evresi iddianamenin kabul edilmesiyle başlar.
İddianamenin kabulünden önce, savcılık tarafından düzenlenen iddianame görevli olmadığı değerlendirilen mahkemeye sunulmuşsa mahkeme, görev konusunu iddianamenin değerlendirilmesi sırasında inceleyebilir. Ancak iddianame kabul edilip kovuşturma başladıktan sonra CMK Madde 6’daki sınırlama uygulanır.
Alt Dereceli Mahkeme Ne Demektir?
Alt dereceli mahkeme, görev alanı itibarıyla daha hafif nitelikteki suçlara bakmakla görevlendirilen ceza mahkemesini ifade eder. Ağır ceza mahkemesine göre asliye ceza mahkemesi bu kapsamda alt dereceli mahkeme olarak değerlendirilir.
Asliye ceza mahkemesi ile ağır ceza mahkemesi arasındaki görev ayrımı, suçun niteliği, kanunda öngörülen cezanın türü ve üst sınırı ile özel görev hükümlerine göre belirlenir. Mahkemelerin görev alanları tarafların tercihine göre değiştirilemez.
Ağır Ceza Mahkemesi Asliye Ceza Mahkemesine Dosya Gönderebilir mi?
İddianame ağır ceza mahkemesince kabul edildikten sonra, eylemin asliye ceza mahkemesinin görev alanında kaldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı verilemez. Ağır ceza mahkemesi yargılamaya devam eder.
Örneğin yağma suçu isnadıyla ağır ceza mahkemesinde açılan davada eylemin daha hafif bir suç oluşturduğu değerlendirilirse dosya yalnızca bu nedenle asliye ceza mahkemesine gönderilemez. TCK Madde 148 yağma yönünden başlayan yargılama sonucunda mahkeme, fiilin sabit olan hukuki niteliğine göre hüküm kurabilir.
Asliye Ceza Mahkemesi Ağır Ceza Mahkemesine Dosya Gönderebilir mi?
CMK Madde 6, alt dereceli mahkemeden üst görevli mahkemeye dosya gönderilmesini yasaklamamaktadır. Asliye ceza mahkemesi, davanın ağır ceza mahkemesinin görev alanına girdiğini belirlerse görevsizlik kararı verebilir.
İşin mahkemenin görevini aşması, CMK Madde 5 kapsamında görevsizlik kararı verilmesini gerektirir. Bu durumda asliye ceza mahkemesi, dosyanın ağır ceza mahkemesine gönderilmesine karar verebilir.
CMK Madde 5 ile CMK Madde 6 Arasındaki Fark
CMK Madde 5, işin mevcut mahkemenin görevini aşması veya görev alanı dışında kalması durumunda görevsizlik kararı verilmesini düzenler. CMK Madde 6 ise iddianamenin kabulünden sonra alt dereceli mahkemeye görevsizlik kararı verilmesini engeller.
Bu iki hükme göre:
- Alt dereceli mahkemeden üst görevli mahkemeye dosya gönderilebilir.
- Üst görevli mahkemeden alt dereceli mahkemeye yalnızca suçun daha hafif olduğu gerekçesiyle dosya gönderilemez.
- Özel görev hükümleri, suçun ve kişinin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.
- İddianamenin kabulünden önceki görev incelemesi, CMK Madde 6’daki yasaktan farklıdır.
CMK Madde 4 ile Bağlantısı
CMK Madde 4, mahkemenin görevli olup olmadığını kovuşturmanın her aşamasında kendiliğinden inceleyebileceğini düzenler. Ancak aynı hükümde CMK Madde 6’nın saklı olduğu açıkça belirtilmiştir.
Mahkemenin re’sen görev incelemesi, alt dereceli mahkemeye dosya gönderme yasağını ortadan kaldırmaz. Mahkeme görev konusunu kendiliğinden değerlendirebilir; ancak CMK Madde 6 kapsamındaki durumda görevsizlik kararı veremez.
Suçun Hukuki Niteliği Değişirse Ne Olur?
Mahkeme, iddianamede belirtilen hukuki nitelendirmeyle bağlı değildir. Yargılama sonucunda fiilin iddianamede gösterilenden daha hafif veya farklı bir suç oluşturduğu sonucuna ulaşabilir.
Suç vasfının değişmesi durumunda sanığa ek savunma hakkı tanınmalıdır. Mahkeme, değişen hukuki nitelendirmeyi sanığa bildirerek savunmasını hazırlaması için gerekli süre ve imkânı sağlamalıdır.
Savunma hakkının korunması, ceza hukuku yargılamasının temel ilkelerindendir. Dosyanın alt mahkemeye gönderilmemesi, sanığın yeni suç vasfına karşı savunma yapma hakkını ortadan kaldırmaz.
Görevsizlik Talebinin Reddedilmesine İtiraz Edilebilir mi?
Adli yargı içindeki görevsizlik kararlarına karşı CMK Madde 5 uyarınca itiraz edilebilir. Ancak mahkemenin CMK Madde 6 gereğince görevsizlik talebini reddetmesine karşı kanunda ayrıca bağımsız bir itiraz yolu öngörülmemiştir.
Görev konusunda hukuka aykırılık bulunduğu iddiası, hükümle birlikte istinaf veya şartları varsa temyiz başvurusunda ileri sürülebilir. Kanun yolu mercii, görev kurallarının doğru uygulanıp uygulanmadığını inceleyebilir.
Görev Kuralına Aykırılık Kararı Etkiler mi?
Görev kurallarına aykırı bir yargılama, kararın istinaf veya temyiz incelemesinde kaldırılması ya da bozulması sonucunu doğurabilir. Ancak CMK Madde 6 kapsamında üst görevli mahkemenin alt mahkemenin görev alanında bulunan suç hakkında hüküm kurması tek başına görevsizlik oluşturmaz.
Kesinleşmiş kararda açık görev hatası bulunması durumunda kararın kesinleşme şekli ve geçtiği kanun yolları incelenmelidir. Şartları oluştuğunda kanun yararına bozma gündeme gelebilir.
Kanuni Hâkim Güvencesine Aykırılık Oluşur mu?
CMK Madde 6, kanuni hâkim güvencesine aykırılık oluşturmaz. Çünkü davaya bakmaya devam eden üst görevli mahkemenin kuruluşu ve görevleri de kanunla belirlenmiştir.
Üst görevli mahkemenin yargılamaya devam etmesi, sanığın usule ilişkin güvencelerini azaltmaz. Ağır ceza mahkemesinin heyet hâlinde görev yapması ve daha ağır suçlara bakmak üzere kurulması nedeniyle daha hafif bir suç hakkında karar vermesi sanık bakımından ayrıca bir güvencesizlik doğurmaz.
Özel Görevli Mahkemeler Bakımından CMK Madde 6
Çocuk mahkemeleri, çocuk ağır ceza mahkemeleri ve diğer özel görevli mahkemeler bakımından görev incelemesi, özel kanun hükümleriyle birlikte yapılmalıdır. CMK Madde 6, yalnızca davanın alt dereceli mahkemeye ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmesini yasaklamaktadır.
Kişi veya konu bakımından özel görev hükümleri, somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Özellikle suça sürüklenen çocuklar hakkındaki davalarda Çocuk Koruma Kanunu hükümleri dikkate alınmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
CMK Madde 6 neyi düzenler?
CMK Madde 6, iddianamenin kabulünden sonra alt mahkemeye görevsizlik kararı verilmesini yasaklar.
Ağır ceza mahkemesi dosyayı asliye cezaya gönderebilir mi?
Kural olarak hayır. İddianame kabul edildikten sonra, suçun daha hafif olduğu gerekçesiyle dosya gönderilemez.
Asliye ceza mahkemesi dosyayı ağır cezaya gönderebilir mi?
Evet. İş mahkemenin görevini aşıyorsa, ağır ceza mahkemesine görevsizlik kararı verilebilir.
