CMK Madde 42, eski hâle getirme dilekçesi hakkında hangi mahkemenin karar vereceğini, kabul ve ret kararlarının hukuki sonuçlarını ve başvurunun kararın yerine getirilmesine etkisini düzenler. Süresi kaçırılan usul işlemi zamanında yapılmış olsaydı esasa hangi mahkeme hükmedecek idiyse, eski hâle getirme istemi hakkında da aynı mahkeme karar verir. İstemin kabulüne ilişkin karar kesin olup, ret kararına karşı itiraz mümkündür. Ayrıca eski hâle getirme dilekçesi, kural olarak kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz; ancak mahkeme gerekli görürse kararın yerine getirilmesini erteleyebilir. Böylece sürelerin kesinliği ile hak kaybının önlenmesi arasında denge kurulmaktadır.
Madde Metni
Eski hâle getirme dilekçesi üzerine verilecek karar
Madde 42 –
(1) Süresi içinde usul işlemi yapılsaydı, esasa hangi mahkeme hükmedecek idiyse, eski hâle getirme dilekçesi hakkında da o mahkeme karar verir.
(2) Eski hâle getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir; reddine ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir.
(3) Eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini durdurmaz; ancak mahkeme yerine getirmeyi erteleyebilir.
CMK Madde 42’nin Amacı Nedir?
CMK Madde 42’nin amacı, eski hâle getirme başvurusunun hangi merci tarafından ve hangi hukuki sonuçlarla karara bağlanacağını belirlemektir.
CMK Madde 40 eski hâle getirmenin temel şartlarını, CMK Madde 41 ise dilekçenin verilme usulünü düzenler. CMK Madde 42 ise sürecin karar aşamasını düzenleyerek sistemin tamamlanmasını sağlar.
Eski Hâle Getirme Dilekçesi Hakkında Kim Karar Verir?
Eski hâle getirme dilekçesi hakkında, süresi içinde usul işlemi yapılmış olsaydı davanın esasına hangi mahkeme karar verecek idiyse o mahkeme karar verir.
Bu nedenle eski hâle getirme talebini inceleyecek merci, kaçırılan usul işleminin ve dosyanın bulunduğu aşamanın niteliğine göre belirlenir.
Neden Esasa Karar Verecek Mahkeme Yetkilidir?
Eski hâle getirme isteminin kabul edilmesi, kişinin kaçırdığı usul işlemini tekrar kullanabilmesine imkân sağlayabilir.
Bu nedenle talebin, dosyanın esasını ve ilgili usul işlemini değerlendirecek mahkeme tarafından incelenmesi sistematik açıdan önemlidir.
Eski Hâle Getirme Talebi Kabul Edilebilir mi?
Evet. CMK Madde 40 ve 41’deki şartların oluşması hâlinde mahkeme eski hâle getirme istemini kabul edebilir.
Mahkeme özellikle kişinin:
- Süreyi kusuru olmaksızın kaçırıp kaçırmadığını,
- Engelin ne zaman ortadan kalktığını,
- Başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığını,
- Kusursuzluğun yeterince ortaya konulup konulmadığını,
- Kaçırılan usul işleminin yerine getirilip getirilmediğini
değerlendirir.
Eski Hâle Getirme Talebinin Kabulü Ne Sonuç Doğurur?
İstemin kabul edilmesi, sürenin kaçırılmasından doğan usuli hak kaybının giderilebilmesini sağlar.
Bu durumda, eski hâle getirme dilekçesiyle birlikte yerine getirilen kaçırılmış usul işlemi hukuki değerlendirmeye alınabilir.
Eski Hâle Getirme Talebinin Kabulüne Karşı İtiraz Edilebilir mi?
Hayır. CMK Madde 42’ye göre eski hâle getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir.
Dolayısıyla bu karara karşı olağan itiraz yolu öngörülmemiştir.
Kabul Kararının Kesin Olması Ne Demektir?
Kesin karar, kanunda ayrıca bir olağan başvuru yolu öngörülmeyen karardır.
CMK Madde 42, eski hâle getirme talebinin kabulü hâlinde kararın kesin olduğunu açıkça düzenlemektedir.
Eski Hâle Getirme Talebi Reddedilebilir mi?
Evet. Kanuni şartların oluşmadığı kanaatine varılırsa mahkeme istemi reddedebilir.
Örneğin:
- Başvurunun geç yapılması,
- Kusursuzluğun gösterilememesi,
- Engelin yeterince açıklanmaması,
- Kaçırılan işlemin aynı anda yapılmaması
ret sonucuna yol açabilir.
Ret Kararına Karşı İtiraz Edilebilir mi?
Evet. CMK Madde 42’ye göre eski hâle getirme isteminin reddine ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir.
Bu düzenleme, eski hâle getirme hakkının hatalı biçimde reddedilmesine karşı başvurucuya ek bir hukuki güvence sağlar.
Ret Kararına Karşı Hangi Kanun Yolu Kullanılır?
İtiraz yolu kullanılır.
Dolayısıyla eski hâle getirme isteminin reddedilmesi hâlinde başvurucu, CMK’nın itiraz hükümleri çerçevesinde ret kararının yeniden incelenmesini talep edebilir.
Kabul ve Ret Kararı Arasındaki Fark Nedir?
CMK Madde 42, kabul ve ret kararları bakımından farklı bir sistem öngörür.
| Karar | Kanun Yolu |
|---|---|
| Kabul kararı | Kesindir |
| Ret kararı | İtiraz edilebilir |
Bu ayrım, eski hâle getirme kurumunun uygulamasında önemli bir usul kuralıdır.
Eski Hâle Getirme Dilekçesi Kararın İnfazını Durdurur mu?
Hayır. Eski hâle getirme dilekçesi verilmesi, kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz.
Dolayısıyla yalnızca eski hâle getirme talebinde bulunulmuş olması, ilgili kararın uygulanmasını otomatik olarak engellemez.
Mahkeme Kararın Yerine Getirilmesini Erteleyebilir mi?
Evet. CMK Madde 42, mahkemeye kararın yerine getirilmesini erteleme yetkisi vermektedir.
Bu nedenle başvuru yapılması otomatik durdurucu etki doğurmasa da mahkeme somut olayın şartlarına göre yerine getirmeyi erteleyebilir.
Yerine Getirmenin Ertelenmesi Ne Demektir?
Yerine getirmenin ertelenmesi, kararın uygulanmasının geçici olarak bekletilmesi anlamına gelir.
Mahkeme bu yönde karar verirse, eski hâle getirme istemi değerlendirilirken kararın uygulanması belirli süreyle ertelenebilir.
Eski Hâle Getirme Başvurusu Neden Otomatik Durdurucu Etki Doğurmaz?
Kanun, yargısal kararların sırf başvuru yapılması nedeniyle otomatik olarak uygulanamaz hâle gelmesini önlemek istemiştir.
Bununla birlikte ciddi hak kaybı ihtimali bulunan durumlarda mahkemeye yerine getirmeyi erteleme yetkisi tanınarak denge sağlanmıştır.
Eski Hâle Getirme Talebi ile İnfazın Ertelenmesi Aynı Şey midir?
Hayır.
Eski hâle getirme talebi, kaçırılan usul süresinin sonuçlarının giderilmesine yöneliktir.
Yerine getirmenin ertelenmesi ise ilgili kararın uygulanmasının geçici olarak bekletilmesini ifade eder.
Mahkeme Erteleme Kararı Vermek Zorunda mıdır?
Hayır. CMK Madde 42, mahkemeye bir yetki vermektedir.
Dolayısıyla mahkeme, somut olayın özelliklerini değerlendirerek kararın yerine getirilmesinin ertelenip ertelenmeyeceğine karar verir.
Eski Hâle Getirme Talebi Kabul Edilirse Kaçırılan İşlem İncelenir mi?
Evet. CMK Madde 41 gereğince, eski hâle getirme dilekçesi verilirken kaçırılan usul işlemi de yerine getirilmelidir.
Talebin kabul edilmesi hâlinde bu işlem, süresinde yapılmış bir işlem gibi hukuki değerlendirmeye konu olabilir.
İstinaf Süresi Kaçırılmışsa CMK Madde 42 Nasıl Uygulanır?
İstinaf süresini kusuru olmaksızın kaçıran kişi, CMK Madde 40 ve 41 şartları çerçevesinde eski hâle getirme talebinde bulunabilir.
Talep hakkında CMK Madde 42 uyarınca görevli mahkeme karar verir. Talebin reddedilmesi hâlinde itiraz mümkündür.
Temyiz Süresi Kaçırılmışsa Ne Olur?
Temyiz süresinin kusursuz biçimde kaçırılması hâlinde de eski hâle getirme kurumu gündeme gelebilir.
Mahkeme eski hâle getirme şartlarını değerlendirir; kabul kararı kesin, ret kararı ise itiraza tabidir.
İtiraz Süresi Kaçırılmışsa Eski Hâle Getirme Talebi İncelenir mi?
Şartları varsa evet.
İtiraz süresinin kusur olmaksızın kaçırıldığı ve diğer kanuni şartların yerine getirildiği durumda eski hâle getirme istemi değerlendirilebilir.
CMK Madde 40 ile CMK Madde 42 Arasındaki İlişki
CMK Madde 40, kişinin hangi durumda eski hâle getirme isteyebileceğini düzenler.
CMK Madde 42 ise bu başvuru hakkında hangi mahkemenin nasıl karar vereceğini ve karara karşı kullanılabilecek kanun yolunu belirler.
CMK Madde 41 ile CMK Madde 42 Arasındaki İlişki
CMK Madde 41, eski hâle getirme dilekçesinin verilme usulünü düzenler.
CMK Madde 42 ise verilen bu dilekçe hakkında:
- Hangi mahkemenin karar vereceğini,
- Kabul kararının kesin olduğunu,
- Ret kararına itiraz edilebileceğini,
- Dilekçenin yerine getirmeyi kendiliğinden durdurmayacağını
düzenler.
CMK Madde 40-42 Sistemi Nasıl İşler?
Eski hâle getirme sistemi üç temel aşamadan oluşur:
- CMK Madde 40: Eski hâle getirmenin şartları
- CMK Madde 41: Dilekçenin verilmesi ve yapılmayan işlemin yerine getirilmesi
- CMK Madde 42: Dilekçe üzerine verilecek karar ve kanun yolu
Bu üç madde birlikte değerlendirilmelidir.
Eski Hâle Getirme ve Kanun Yolu Hakkı
Eski hâle getirme, süreye bağlı kanun yolu haklarının kişinin kusuru dışında kaybedilmesini önleyen önemli bir usul güvencesidir.
Özellikle ret kararına karşı itiraz yolunun açık olması, eski hâle getirme isteminin ikinci kez incelenebilmesine imkân sağlar.
Eski Hâle Getirme ve Adil Yargılanma Hakkı
Kişinin kendi kusuru olmaksızın kaçırdığı bir süre nedeniyle başvuru hakkını tamamen kaybetmesi, adil yargılanma hakkı bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.
CMK Madde 42, talebin mahkeme tarafından değerlendirilmesini ve ret hâlinde itiraz imkânını düzenleyerek usuli güvenceleri güçlendirir.
CMK Madde 42’nin Ceza Yargılamasındaki Önemi
CMK Madde 42, eski hâle getirme sürecinin karar aşamasını düzenleyen temel hükümdür.
Maddeye göre talep hakkında esasa karar verecek mahkeme karar verir. Kabul kararı kesin, ret kararı ise itiraza açıktır. Ayrıca eski hâle getirme dilekçesi kararın yerine getirilmesini otomatik olarak durdurmaz; ancak mahkeme gerekli görürse yerine getirmeyi erteleyebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Eski hâle getirme talebinin kabulüne karşı itiraz edilebilir mi?
Hayır. Kabul kararı kesindir.
Eski hâle getirme talebi reddedilirse ne yapılabilir?
Ret kararına karşı itiraz yoluna gidilebilir.
Eski hâle getirme dilekçesi kararın uygulanmasını durdurur mu?
Hayır. Ancak mahkeme kararın yerine getirilmesini erteleyebilir.


