CMK Madde 14 yabancı ülkede işlenen suçlarda yetki, yurt dışında işlenen ancak Türk kanunları uyarınca Türkiye’de soruşturulması ve kovuşturulması gereken suçlara hangi yer mahkemesinin bakacağını düzenler. Yetkili mahkeme belirlenirken yakalanma yeri, yerleşim yeri, Türkiye’deki son adres ve Yargıtay tarafından yetkilendirme ölçütleri uygulanır.
Madde Metni
Yabancı ülkede işlenen suçlarda yetki
Madde 14 –
(1) Yabancı ülkede işlenen ve kanun hükümleri uyarınca Türkiye’de soruşturulması ve kovuşturulması gereken suçlarda yetki, 13 üncü maddenin birinci ve ikinci fıkralarına göre belirlenir.
(2) Bununla birlikte Cumhuriyet savcısının, şüphelinin veya sanığın istemi üzerine Yargıtay, suçun işlendiği yere daha yakın olan yer mahkemesine yetki verebilir.
(3) Böyle suçlarda şüpheli veya sanık Türkiye’de yakalanmamış, yerleşmemiş veya adresi yoksa; yetkili mahkeme, Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine Yargıtay tarafından belirlenir.
(4) Yabancı ülkelerde bulunup da diplomatik bağışıklıktan yararlanan Türk kamu görevlilerinin işledikleri suçlardan dolayı yetkili mahkeme Ankara mahkemesidir. UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı
CMK Madde 14’ün Amacı Nedir?
CMK Madde 14’ün amacı, yabancı ülkede işlenen fakat Türk ceza kanunları gereğince Türkiye’de yargılanabilen suçlarda yer bakımından yetkili mahkemeyi belirlemektir. Böylece suçun yurt dışında işlenmesi nedeniyle ortaya çıkabilecek yetki belirsizliği giderilir.
Yabancı ülkede işlenen suçun Türkiye’de yargılanabilmesi, öncelikle Türk Ceza Kanunu’nun yer bakımından uygulanmasına ilişkin şartların bulunmasına bağlıdır. Bu şartlar bulunmuyorsa CMK Madde 14 tek başına Türkiye’de soruşturma veya kovuşturma yetkisi oluşturmaz.
Yabancı Ülkede İşlenen Suç Türkiye’de Yargılanabilir mi?
Yabancı ülkede işlenen bir suçun Türkiye’de yargılanabilmesi, suçun ve failin niteliğine göre değerlendirilir. Türk vatandaşlarının yabancı ülkede işlediği suçlar, Türkiye’ye karşı işlenen suçlar, Türkiye’nin zararına gerçekleştirilen fiiller ve bazı uluslararası suçlar hakkında Türk mahkemeleri yetkili olabilir.
Türkiye’nin cezai yargı yetkisi, Türk Ceza Kanunu Madde 8 ve devamındaki hükümler esas alınarak belirlenir. Yargılama şartları oluştuğunda davanın Türkiye’de hangi yer mahkemesinde görüleceği ise CMK Madde 14’e göre tespit edilir.
Yargılama Yetkisi ile Yer Bakımından Yetki Arasındaki Fark
Türkiye’nin yargılama yetkisi, yabancı ülkede işlenen bir suç hakkında Türk ceza kanunlarının uygulanıp uygulanamayacağını ifade eder. Yer bakımından yetki ise Türkiye’de yargılama yapılabileceği belirlendikten sonra davaya hangi il veya ilçedeki mahkemenin bakacağını gösterir.
Bu nedenle önce Türk kanunlarının uygulanma şartları, ardından CMK Madde 14 kapsamında yetkili mahkeme incelenmelidir. CMK Madde 14, suçun Türkiye’de yargılanıp yargılanamayacağını değil, Türkiye’deki yargılamanın nerede yapılacağını düzenler.
Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir?
Yabancı ülkede işlenen suçlarda yetkili mahkeme, öncelikle CMK Madde 13’ün birinci ve ikinci fıkralarına göre belirlenir. Buna göre yetki ölçütleri belirli bir sıra içerisinde uygulanır.
Yetkili mahkeme şu sıraya göre tespit edilir:
- Şüpheli veya sanığın Türkiye’de yakalandığı yer mahkemesi
- Yakalanmamışsa Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesi
- Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Türkiye’deki son adresinin bulunduğu yer mahkemesi
- Bu ölçütler uygulanamıyorsa Yargıtayın belirlediği mahkeme
CMK Madde 14’teki yetki ölçütleri, kural olarak seçimlik değil sıralıdır. Önce kişinin yakalanıp yakalanmadığı, ardından Türkiye’de yerleşim yeri veya son adresinin bulunup bulunmadığı araştırılır.
Şüpheli veya Sanığın Yakalandığı Yer Mahkemesi
Şüpheli veya sanık Türkiye’de yakalanmışsa, yakalamanın gerçekleştiği yer mahkemesi yetkilidir. Suçun yabancı bir ülkede işlenmiş olması, Türkiye’de gerçekleştirilen yakalama işleminin yetki bakımından esas alınmasını engellemez.
Örneğin yabancı ülkede işlediği iddia edilen bir suç nedeniyle aranan kişi İzmir’de yakalanmışsa, kural olarak İzmir’deki görevli ceza mahkemesi yetkili olur. Davaya asliye ceza veya ağır ceza mahkemesinin bakması ise suçun niteliğine ve öngörülen cezaya göre belirlenir.
Türkiye’de Yakalanmayan Kişinin Yerleşim Yeri
Şüpheli veya sanık Türkiye’de yakalanmamışsa, kişinin Türkiye’deki yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu ve hayat ilişkilerinin merkezini oluşturduğu yerdir.
Geçici konaklama yeri, otel adresi veya kısa süreli iş adresi, her durumda yerleşim yeri olarak kabul edilmez. Adres kayıtlarıyla birlikte kişinin fiilî yaşam merkezi ve sürekli kalma iradesi değerlendirilir.
Türkiye’deki Son Adresin Yetkiye Etkisi
Şüpheli veya sanığın Türkiye’de güncel bir yerleşim yeri bulunmuyorsa, Türkiye’de en son kullandığı adresin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Bu düzenleme özellikle uzun süredir yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları bakımından önem taşır.
Türkiye’deki son adres, adres kayıt sistemi, nüfus kayıtları, göç ve ikamet kayıtları, çalışma bilgileri veya diğer resmî belgeler üzerinden tespit edilebilir. Kişinin birden fazla eski adresi bulunuyorsa tarih bakımından en son adres esas alınır.
Yargıtay Başka Bir Mahkemeyi Yetkilendirebilir mi?
Cumhuriyet savcısı, şüpheli veya sanık, suçun işlendiği yabancı ülkeye daha yakın bir yer mahkemesinin yetkilendirilmesini isteyebilir. Bu talep üzerine Yargıtay, suçun işlendiği yere daha yakın olan Türkiye’deki bir mahkemeye yetki verebilir.
Yargıtayın yakın yer mahkemesini yetkilendirmesi, özellikle delillerin temini, tanıkların dinlenmesi, ulaşım koşulları ve yargılamanın daha etkili yürütülmesi bakımından önem taşıyabilir. Ancak Yargıtay bu konuda talep üzerine değerlendirme yapar ve her talebi kabul etmek zorunda değildir.
Yetkili Mahkemenin Yargıtay Tarafından Belirlenmesi
Şüpheli veya sanık Türkiye’de yakalanmamış, yerleşmemiş ve Türkiye’de bir adresi bulunmuyorsa, CMK Madde 13’teki ölçütlerle yetkili mahkeme belirlenemez. Bu durumda özel bir yetkilendirme usulü uygulanır.
Yetkili mahkemenin belirlenmesi için:
- Adalet Bakanı istemde bulunur.
- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı başvuru yapar.
- Yargıtay yetkili mahkemeyi belirler.
Cumhuriyet savcısının veya tarafların doğrudan başvurusu, CMK Madde 14/3 kapsamındaki bu usulün yerine geçmez. Kanunda belirtilen idari ve yargısal başvuru aşamalarının takip edilmesi gerekir.
Diplomatik Bağışıklığı Bulunan Türk Kamu Görevlileri
Yabancı ülkede bulunan ve diplomatik bağışıklıktan yararlanan Türk kamu görevlilerinin işlediği iddia edilen suçlarda, yetkili mahkeme Ankara mahkemesidir.
Diplomatik bağışıklık, görevlinin ceza sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bağışıklığın kapsamı, görevlinin statüsü, uluslararası sözleşmeler ve suçun görevle bağlantısı ayrıca değerlendirilir. CMK Madde 14/4 yalnızca Türkiye’de yapılacak yargılamada yer bakımından yetkili mahkemeyi Ankara olarak belirler.
Yabancı Ülkede Verilen Hükmün Türkiye’deki Etkisi
Yabancı ülkede aynı fiil hakkında hüküm verilmiş olması, Türkiye’de yeniden soruşturma veya kovuşturma yapılıp yapılamayacağı bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Suçun nerede işlendiği, yabancı kararın niteliği ve Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri bu değerlendirmede önem taşır.
Suçun Türkiye’de işlenmiş sayıldığı ancak kişi hakkında yabancı ülkede hüküm verildiği durumlarda Türk Ceza Kanunu Madde 9 Yabancı Ülkede Hüküm Verilmesi düzenlemesi uygulanabilir. Suç tamamen yabancı ülkede işlenmişse TCK’nın yurt dışında işlenen suçlara ilişkin diğer hükümleri incelenmelidir.
Yabancı Ülkede İnfaz Edilen Ceza Dikkate Alınır mı?
Yabancı ülkede gözaltında, tutuklu veya hükümlü olarak geçirilen sürelerin, Türkiye’de aynı fiil nedeniyle verilecek cezadan indirilmesi gündeme gelebilir. Bu konu yetkili mahkemenin belirlenmesinden farklı olup cezanın hesaplanması ve infazıyla ilgilidir.
Yabancı ülkede verilen kararın kesinleşme durumu, infaz edilen ceza ve fiilin aynı olup olmadığı, resmî belgeler ve adli yardımlaşma yoluyla temin edilen bilgiler üzerinden değerlendirilir.
Uluslararası Adli Yardımlaşma ve Deliller
Yabancı ülkede işlenen suçlarda delillerin önemli bir bölümü yurt dışında bulunabilir. Tanıkların dinlenmesi, banka kayıtlarının alınması, dijital verilerin temini, arama veya elkoyma işlemleri uluslararası adli yardımlaşma usullerini gerektirebilir.
Bu işlemler bakımından Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve ilgili devletle uygulanan karşılıklılık esasları dikkate alınır.
Uluslararası adli yardımlaşmanın uzun sürmesi, mahkemenin yetkisini ortadan kaldırmaz. Ancak delillerin hukuka uygun yöntemlerle elde edilmesi ve savunma tarafından incelenebilmesi gerekir.
Suçluların İadesi ile CMK Madde 14 Arasındaki Fark
Suçluların iadesi, bir kişinin soruşturulması, kovuşturulması veya hakkında verilen cezanın infazı amacıyla başka bir devlete teslim edilmesini ifade eder. CMK Madde 14 ise Türkiye’de görülmesi gereken davaya hangi yer mahkemesinin bakacağını belirler.
Kişinin Türkiye’ye iade edilmesi veya Türkiye’de yakalanması, yetkili mahkemenin belirlenmesinde etkili olabilir. Bununla birlikte iade şartları ve yer bakımından yetki birbirinden farklı hukuki konulardır.
Birden Fazla Şüpheli Bulunması
Yabancı ülkede işlenen suçta birden fazla şüpheli veya sanık bulunması, farklı yakalama ve yerleşim yerlerinin ortaya çıkmasına neden olabilir. Şüphelilerden birinin İzmir’de, diğerinin Ankara’da yakalanması hâlinde birden fazla yetkili mahkeme ihtimali doğabilir.
Bu durumda suçlar ve sanıklar arasındaki bağlantı, delillerin bulunduğu yer ve davaların birlikte görülmesindeki hukuki yarar değerlendirilir. Çelişkili kararların önlenmesi amacıyla birleştirme hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir.
Yetki İtirazı Nasıl Yapılır?
CMK Madde 14’e aykırı şekilde yetkisiz bir mahkemede dava açılması hâlinde, sanık veya müdafi yetki itirazında bulunabilir. Yetki itirazında kişinin yakalandığı yer, yerleşim yeri, Türkiye’deki son adresi ve varsa Yargıtay kararı açıklanmalıdır.
İlk derece mahkemesinde yetki itirazı, sanığın sorgusundan önce ileri sürülmelidir. Kanunda belirtilen aşama geçtikten sonra yetkisizlik iddiasında bulunulamaz ve mahkeme de yetkisizlik kararı veremez.
Yetkisizlik Kararına Karşı Başvuru
Mahkeme kendisini yer bakımından yetkisiz görürse, dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verir. Yetkisizlik kararına karşı itiraz kanun yoluna başvurulabilir.
Yetki kuralının yanlış uygulanması savunma hakkını veya hükmü etkilemişse, hukuka aykırılık istinaf dilekçesinde somut gerekçelerle ileri sürülebilir.
Ceza Davasında Hukuki Destek
Yurt dışında işlenen suçlarda Türkiye’nin yargılama yetkisi, vatandaşlık, suçun niteliği, yabancı ülkedeki yargılama ve uluslararası sözleşmelere göre değişebilir. Yetkili mahkeme değerlendirilmeden önce Türk ceza kanunlarının somut olaya uygulanıp uygulanamayacağı belirlenmelidir.
Ceza hukuku kapsamında yabancı ülkede işlenen suç, uluslararası adli yardımlaşma, iade ve yetki itirazı konularının birlikte değerlendirilmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yurt dışında işlenen suç Türkiye’de yargılanabilir mi?
Evet. Türk kanunlarındaki şartlar bulunuyorsa Türkiye’de yargılama yapılabilir.
İlk yetkili mahkeme hangisidir?
Sanığın Türkiye’de yakalandığı yer mahkemesi öncelikle yetkilidir.
Sanık Türkiye’de yakalanmamışsa yetki nasıl belirlenir?
Yerleşim yeri veya Türkiye’deki son adresi esas alınır.
