Belediye Encümeni Yıkım Kararının İptali: Dava Süresi ve İptal Nedenleri
Belediye encümeni yıkım kararı, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapının belediye tarafından kaldırılmasına yönelik kesin ve uygulanabilir bir idari işlemdir. Yıkım kararı alınabilmesi için aykırılığın usulüne uygun bir yapı tatil tutanağıyla tespit edilmesi, yapının mühürlenmesi, gerekli durumlarda bir aylık sürenin beklenmesi ve aykırılığın giderilmediğinin yeniden belirlenmesi gerekir. Bu koşullara uyulmadan alınan yıkım kararı, idare mahkemesinde açılacak iptal davasıyla kaldırılabilir.
Belediye Encümeni Yıkım Kararı Nedir?
3194 sayılı İmar Kanunu m.32, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların mühürlenmesi, durdurulması ve gerektiğinde yıktırılması sürecini düzenlemektedir.
Yapı sahibinin, kanunda öngörülen süre içinde yapıyı ruhsata uygun hâle getirmemesi veya gerekli ruhsatı almaması durumunda belediye encümeni tarafından yıkım kararı alınabilir. Yıkım belediye tarafından gerçekleştirilir ve yapılan masraflar yapı sahibinden tahsil edilir.
Yıkım kararı, imar aykırılığını ortadan kaldırmaya yönelik bir idari tedbirdir. Bu yönüyle cezai nitelikteki imar para cezasından ayrılır. Aynı yapı hakkında hem yıkım kararı hem de İmar Kanunu m.42 kapsamında para cezası uygulanabilir.
Yıkım Kararı Vermeye Yetkili Makam
Belediye sınırları içerisindeki ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılarda, yıkım kararı verme yetkisi belediye encümenine aittir. Encümen kararından sonra yıkım işlemi belediyenin ilgili birimleri tarafından gerçekleştirilir.
Belediye başkanı, imar müdürlüğü veya yapı kontrol müdürlüğü, İmar Kanunu m.32 kapsamında encümenin yerine geçerek kesin yıkım kararı alamaz. Bu birimler tespit, mühürleme, teknik inceleme ve encümene teklif işlemlerini yürütebilir.
Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde ise kanunda belirtilen koşullara göre il idare kurulu kararı üzerine valilik tarafından yıkım gerçekleştirilebilir. Özel imar rejimine tabi bölgelerde, ilgili özel kanundaki yetki kuralları ayrıca uygulanır.
Belediye Encümeni Yıkım Kararının Şartları
Hukuka uygun bir yıkım kararı alınabilmesi için İmar Kanunu m.32’deki işlem sırasına uyulması gerekir.
İmar Aykırılığı Tespit Edilmelidir
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat, ilgili idarenin yetkili teknik görevlileri tarafından yerinde incelenmelidir. İhbar veya şikâyet tek başına yıkım kararı alınması için yeterli değildir.
Yapı Tatil Tutanağı Düzenlenmelidir
Yapı tatil tutanağında, aykırılığın yeri, ölçüsü, niteliği ve inşaat seviyesi açıkça gösterilmelidir. Ruhsatlı ve ruhsatsız alanlar birbirinden ayrılmalı; gerekli durumlarda kroki, çizim ve fotoğraflara yer verilmelidir.
Yapı Mühürlenerek İnşaat Durdurulmalıdır
Mühürleme işlemiyle, ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşai faaliyetin devam etmesi önlenir. Yapı tatil zaptının yapı yerine asılması, durdurma işleminin yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılmasını sağlar.
Kanuni Süre Beklenmelidir
Yapı sahibi, tutanağın yapıya asıldığı tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapıyı ruhsata uygun hâle getirebilir veya ruhsat alarak mührün kaldırılmasını isteyebilir.
Ruhsata bağlanabilecek yapılar bakımından, süre dolmadan yıkım kararı alınması hukuka aykırı olabilir. Encümen kararında sonradan ayrıca bir aylık süre verilmesi, yapı tatil tutanağından itibaren beklenmesi gereken sürenin yerine geçmez.
Aykırılığın Giderilmediği Belirlenmelidir
Kanuni sürenin sonunda, yapının ruhsata bağlanıp bağlanmadığı veya aykırılıkların giderilip giderilmediği idare tarafından incelenmelidir. Bu inceleme yapılmadan otomatik biçimde yıkım kararı alınması işlemin sebep unsurunu sakatlayabilir.
Bir Ay Beklenmeden Yıkım Kararı Verilebilir mi?
İmar Kanunu m.32’nin son fıkrası uyarınca yapının ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği ilgili idare tarafından tespit edilmişse bir aylık süre beklenmeden ruhsat iptal edilebilir ve yıkım kararı alınabilir.
Ruhsata bağlanamama tespiti, soyut bir değerlendirmeye dayanmamalıdır. Yapının imar planında yol, park, yeşil alan veya kamu hizmet alanında kalması; çekme mesafelerine uymaması ya da yapılaşmaya yasak bir bölgede bulunması gibi nedenler teknik ve hukuki belgelerle ortaya konulmalıdır.
Yapının ruhsatlandırılması mümkün olduğu hâlde ruhsat başvurusunun değerlendirilmemesi veya kanuni süre dolmadan yıkım kararı alınması önemli bir iptal nedenidir.
Encümen Kararında Bulunması Gereken Bilgiler
Belediye encümeni yıkım kararının, uygulanabilir ve yargısal denetime elverişli olması gerekir. Hangi yapı veya bölümün yıkılacağı karar metninden açıkça anlaşılmalıdır.
Yıkım kararında özellikle şu bilgilere yer verilmelidir:
- Taşınmazın adres, ada ve parsel bilgileri
- Yapı tatil tutanağının tarih ve numarası
- Yapının ruhsat durumu
- Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bölümlerin açıklaması
- Aykırılıkların ölçü ve yüzölçümü
- Yıkımın hukuki dayanağı
- Yapının ruhsata bağlanıp bağlanamayacağı
- Yıkımın tamamı mı yoksa belirli bölümleri mi kapsadığı
- Yıkım masraflarının kimden tahsil edileceği
“Ruhsatsız yapının yıkılmasına” şeklindeki genel ifadeler, taşınmaz üzerinde birden fazla yapı veya hem ruhsatlı hem ruhsatsız bölüm bulunuyorsa yeterli olmayabilir. Yıkılacak alanın tereddüde yer bırakmayacak şekilde belirlenmesi gerekir.
Belediye Encümeni Yıkım Kararının İptal Nedenleri
Yapı Tatil Tutanağının Hukuka Aykırı Olması
Yıkım kararının temel dayanağı, yapı tatil tutanağıdır. Tutanakta aykırılığın somut olarak gösterilmemesi, yanlış yapı veya parsel hakkında düzenleme yapılması ve fiili durumun hatalı belirlenmesi yıkım kararının iptaline neden olabilir.
Bir Aylık Sürenin Beklenmemesi
Ruhsata bağlanması mümkün yapılarda, yapı tatil tutanağının düzenlenmesinden sonra kanuni süre beklenmelidir. Süre dolmadan alınan encümen kararı hukuka aykırı olabilir.
Ruhsat Başvurusunun Değerlendirilmemesi
Yapı sahibinin süresinde yaptığı tadilat ruhsatı veya yapı ruhsatı başvurusu, idare tarafından olumlu ya da olumsuz biçimde sonuçlandırılmalıdır. Ruhsatlandırılması mümkün bir yapı hakkında başvuru incelenmeden yıkım kararı alınamaz.
Yıkım Kapsamının Belirsiz Olması
Ruhsatlı binadaki belirli aykırılıklar nedeniyle, kural olarak yalnızca aykırı bölümler yıkılabilir. Tutanakta belirtilmeyen alanların yıkıma dâhil edilmesi veya gerekçesiz biçimde binanın tamamının yıkılmasına karar verilmesi hukuka aykırılık oluşturabilir.
Yapı Kullanma İzin Belgesinin Dikkate Alınmaması
Geçerli yapı kullanma izin belgesi, yapının düzenlendiği tarihte ruhsat ve eklerine uygun olduğuna ilişkin idari bir tespit niteliğindedir. Aykırılığın izin belgesinden önce mi yoksa sonra mı yapıldığı araştırılmadan yıkım kararı alınması eksik inceleme oluşturabilir.
Kararın Yetkisiz Makam Tarafından Alınması
İmar müdürlüğü veya belediye başkanlığı tarafından encümen kararı olmadan verilen kesin yıkım emirleri, yetki unsuru yönünden hukuka aykırıdır. İmar Kanunu m.32 kapsamındaki karar yetkili belediye encümenince alınmalıdır.
Ruhsata Bağlanma İmkânının Hatalı Değerlendirilmesi
İmar planına ve yapılaşma koşullarına uygun hâle getirilebilecek yapı hakkında “ruhsata bağlanamaz” şeklinde gerekçesiz değerlendirme yapılması iptal nedeni olabilir. Plan hükümleri, çekme mesafeleri ve yapılaşma hakları teknik incelemeyle belirlenmelidir.
Yanlış Parsel veya Yapı Hakkında Karar Alınması
Ada, parsel, bağımsız bölüm veya adres bilgilerindeki hata, yıkım kararının uygulanacağı yapıyı belirsiz hâle getiriyorsa işlemi hukuka aykırı kılabilir. Basit maddi hatalarla yanlış taşınmaz hakkında işlem kurulmasına yol açan esaslı hatalar birbirinden ayrılmalıdır.
Yapının Tamamı Hakkında Yıkım Kararı Alınabilir mi?
Ana yapı ruhsatlıysa, sonradan yapılan aykırılıkların yer ve ölçüleri belirlenerek yalnızca bu bölümler hakkında yıkım kararı alınması gerekir.
Yapının bütünü ruhsatsızsa, yapının tamamının yıkılmasına karar verilebilir. Bu durumda sonradan yapılan ilaveler için ayrıca işlem tesis edilmiş olması, ana yapının ruhsatsızlığına dayanılarak tamamı hakkında karar alınmasına engel değildir.
Aykırı bölümün ruhsatlı yapıdan teknik olarak ayrılamaması, yıkımın kapsamını etkileyebilir. Bu durumda statik güvenlik, yapısal bütünlük ve yıkımın uygulanabilirliği bilirkişi incelemesiyle belirlenmelidir.
Yıkım Kararı Yeni Malike Uygulanabilir mi?
Yıkım kararı yapıya yönelik bir işlemdir. Bu nedenle ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapının satılması, yıkım kararını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Karar, sonradan taşınmazı satın alan malik bakımından da uygulanabilir.
İmar para cezası ise kişisel niteliktedir. Aykırı imalatı yapmayan veya yaptırmayan yeni malike yalnızca tapu sahibi olduğu gerekçesiyle temel imar para cezası verilemez.
Yıkım masraflarının tahsili ve m.42/2-ç kapsamında uygulanan ilave ceza, taşınmaz üzerinde fiili ve hukuki tasarruf yetkisine sahip güncel malik bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
Yıkım Kararına Karşı İdari Başvuru
Yıkım kararının kaldırılması veya düzeltilmesi için belediyeye başvuru yapılabilir. İYUK m.11 şartlarına uygun başvuru, işlemeye başlayan dava süresini durdurabilir.
İdari başvuru zorunlu değildir. İlgilisi doğrudan yetkili idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Belediyenin cevabının belirsiz süreyle beklenmesi, 60 günlük dava süresinin kaçırılmasına neden olabilir.
Ruhsat başvurusu yapılması, yıkım kararına karşı dava süresini her durumda durdurmaz. Ruhsat başvurusu ile yıkım kararının kaldırılmasına yönelik idari itirazın hukuki nitelikleri farklıdır.
Belediye Encümeni Yıkım Kararına Karşı Dava
Belediye encümeni yıkım kararına karşı, kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren genel olarak 60 gün içinde iptal davası açılmalıdır.
Görevli mahkeme idare mahkemesi, yetkili mahkeme ise kural olarak taşınmazın bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Yapı tatil tutanağı, yıkım kararı ve para cezası aynı davada birlikte dava konusu edilebilse de her işlem yönünden süre ve menfaat şartı ayrı incelenir.
Dava dilekçesinde, yapı ruhsatı, onaylı proje, yapı kullanma izin belgesi, yapı tatil tutanağı, encümen kararı, ruhsat başvuruları, fotoğraflar ve teknik raporlar delil olarak sunulmalıdır.
Yürütmenin Durdurulması
İptal davasının açılması, yıkım kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Yapının dava devam ederken yıkılmasını önlemek için ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilmelidir.
Yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.
Yıkımın geri dönüşü olmayan sonuçları, telafisi güç zarar şartı bakımından önemlidir. Bununla birlikte açık hukuka aykırılığın da tutanak, ruhsat, proje ve teknik belgelerle ortaya konulması gerekir.
Yıkım Kararının İptal Edilmesinin Sonuçları
Yıkım kararının iptal edilmesi, mevcut kararın uygulanmasını engeller. İdarenin mahkeme kararını gecikmeksizin yerine getirmesi gerekir.
İptal kararı, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıyı kendiliğinden yasal hâle getirmez. İdare, mahkemenin belirlediği hukuka aykırılıkları gidererek yeni bir yapı tatil tutanağı ve yeni bir encümen kararı düzenleyebilir.
Yapı dava sırasında ruhsata bağlanırsa, önceden alınan yıkım kararının uygulanma olanağı ortadan kalkabilir. Sonraki ruhsatın eski yıkım kararına etkisi, işlemin tarihi ve davanın geldiği aşama dikkate alınarak değerlendirilir.
Belediye Encümeni Yıkım Kararları Hakkında Danıştay İçtihatları
Yıkım Kararının Dayanağı Somut Bir Tutanak Olmalıdır
Karar künyesi: Danıştay 6. Dairesi, E.2019/9588, K.2020/9900, 21.10.2020.
“yapı tatil tutanağının düzenlenmesi ve bu tutanakta ruhsata aykırılıkların somut ve ayrıntılı olarak belirtilmesi gerekmektedir.”
Kararın önemi: Danıştay, yıkım kararına dayanak yapı tatil tutanağında aykırılıkların ölçü, metraj ve krokiyle denetlenebilir biçimde gösterilmesini aramaktadır. Mahkeme de tutanakta belirlenen imalatları onaylı projeyle karşılaştırarak incelemelidir.
Bir Aylık Süre Dolmadan Yıkım Kararı Alınamaz
Karar künyesi: Danıştay 6. Dairesi, E.2019/12958, K.2022/3638, 24.03.2022.
“bir aylık süre beklenmeden… yıkımına yönelik tesis edilen… Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık… görülmemiştir.”
Kararın önemi: Danıştay, yapı tatil zaptının düzenlenmesinden itibaren bir aylık süre tamamlanmadan alınan yıkım kararını hukuka aykırı bulmuştur. Güncel m.32’deki ruhsata bağlanamayacağı idarece tespit edilen yapılara ilişkin istisna ayrıca değerlendirilmelidir.
Yapı Kullanma İzninden Önceki ve Sonraki İmalatlar Ayrılmalıdır
Karar künyesi: Danıştay 6. Dairesi, E.2022/1590, K.2023/1858, 22.02.2023.
“söz konusu imalatlardan hangilerinin yapı kullanma izin belgesinden önce, hangilerinin yapı kullanma izin belgesinden sonra yapıldığı”
Kararın önemi: Danıştay, geçerli yapı kullanma izin belgesi bulunan yapılarda, aykırılıkların hangi tarihte gerçekleştirildiğinin tereddütsüz biçimde belirlenmesini istemiştir. Bu ayrım yapılmadan yıkım ve para cezası işlemleri hakkında karar verilmesi eksik inceleme oluşturabilir.
Ana Yapı da Ruhsatsızsa Tamamı Yıkılabilir
Karar künyesi: Danıştay 4. Dairesi, E.2025/973, K.2025/2895, 06.05.2025.
“yapının tamamının yıkımına ilişkin davaya konu… Belediye Encümeni kararında hukuka aykırılık… bulunmamaktadır.”
Kararın önemi: Boğaziçi özel imar rejimine ilişkin kararda, ana yapının da ruhsatsız olması, aykırılıkların yapının vasfını değiştirecek boyuta ulaşması ve ruhsatlandırmanın mümkün bulunmaması nedeniyle bütün yapı hakkındaki yıkım kararı hukuka uygun kabul edilmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Belediye bir aylık süre dolmadan yıkım kararı alabilir mi?
Ruhsata bağlanabilecek yapılarda, yapı tatil tutanağından itibaren kanuni sürenin dolması beklenmelidir. Yapının ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılığın giderilemeyeceği teknik ve hukuki olarak tespit edilmişse güncel m.32 uyarınca süre beklenmeden karar alınabilir.
Yıkım kararına dava açılması yıkımı durdurur mu?
İptal davası açılması, yıkımı kendiliğinden durdurmaz. Yapının dava sırasında yıkılmasını önlemek için açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar şartları açıklanarak yürütmenin durdurulması talep edilmelidir.
Ruhsatlı binadaki aykırılık nedeniyle bütün bina yıkılabilir mi?
Ana yapı ruhsatlıysa, yıkım kural olarak yapı tatil tutanağında belirlenen aykırı bölümlerle sınırlı olmalıdır. Ana yapının da tamamen ruhsatsız olması veya aykırı kısmın teknik olarak ayrılamaması hâlinde yapının tamamının yıkılması gündeme gelebilir.
