Madde Metni

Neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence

Madde 95- (1) İşkence fiilleri, mağdurun;

a) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına,

b) Konuşmasında sürekli zorluğa,

c) Yüzünde sabit ize,

d) Yaşamını tehlikeye sokan bir duruma,

e) Gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun vaktinden önce doğmasına,

Neden olmuşsa, yukarıdaki maddeye göre belirlenen ceza, yarı oranında artırılır.

(2) İşkence fiilleri, mağdurun;

a) İyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine,

b) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine,

c) Konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına,

d) Yüzünün sürekli değişikliğine,

e) Gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun düşmesine,

Neden olmuşsa, yukarıdaki maddeye göre belirlenen ceza, bir kat artırılır.

(3) İşkence fiillerinin vücutta kemik kırılmasına neden olması halinde, kırığın hayat fonksiyonlarındaki etkisine göre sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(4) İşkence sonucunda ölüm meydana gelmişse, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur.

Madde Gerekçesi

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 95. maddesi, işkence suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerini düzenlemekte olup, işkence fiilinin mağdur üzerinde ağır bedensel veya ruhsal sonuçlar doğurması halinde failin daha ağır şekilde cezalandırılmasını öngörmektedir; bu düzenleme ile kişinin maddi ve manevi bütünlüğünün korunması amaçlanmış, kamu görevlisinin yetkisini kötüye kullanarak insan onuruyla bağdaşmayan davranışlarda bulunmasının ağır yaptırımla karşılanması sağlanmıştır; bu kapsamda işkence fiili sonucunda mağdurun duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflaması ya da yitirilmesi, konuşma yeteneğinin kaybı, yüzünde sabit iz oluşması, yaşamını tehlikeye sokan bir durumun ortaya çıkması veya mağdurun ölmesi gibi ağır sonuçların meydana gelmesi halinde fail hakkında daha ağır ceza uygulanarak hem bireyin temel hakları korunmakta hem de kamu görevlilerinin keyfi ve insanlık dışı uygulamalarının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

Neticesi Sebebiyle Ağırlaştırılmış İşkence Suçu ile İşkence Suçu Arasındaki Temel Fark

Neticesi sebebiyle ağırlaştırılmış işkence suçu ile işkence suçu arasındaki temel fark, fiilin mağdur üzerinde doğurduğu sonucun ağırlığından kaynaklanmaktadır; Türk Ceza Kanunu’nun 94. maddesinde düzenlenen işkence suçunda failin mağdura insan onuruyla bağdaşmayan, bedensel veya ruhsal acı veren davranışları gerçekleştirmesi suçun oluşumu için yeterlidir ve ayrıca ağır bir neticenin meydana gelmesi aranmazken, aynı Kanun’un 95. maddesinde düzenlenen neticesi sebebiyle ağırlaştırılmış işkence suçunda ise işkence fiilinin mağdur üzerinde duyuların veya organların işlevinin zayıflaması ya da kaybı, konuşma yeteneğinin yitirilmesi, yüzünde sabit iz oluşması, yaşamını tehlikeye sokan bir durum meydana gelmesi veya ölüm gibi daha ağır sonuçlar doğurması halinde fail hakkında daha ağır ceza uygulanması öngörülmektedir; bu nedenle temel fark, ilkinde yalnızca işkence fiilinin varlığı yeterliyken, ikincisinde işkence fiiline bağlı olarak ortaya çıkan ağır neticenin cezanın artırılmasına yol açmasıdır.

Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi

Türk Ceza Kanunu’nun 95. maddesinde düzenlenen neticesi sebebiyle ağırlaştırılmış işkence suçunda cezanın niteliği, işkence fiili sonucunda mağdurda meydana gelen ağır neticelere göre belirlenmekte olup, mağdurun duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflaması, konuşma yeteneğinin kaybı, yüzünde sabit iz oluşması veya yaşamını tehlikeye sokan bir durum meydana gelmesi halinde daha ağır süreli hapis cezası; mağdurun ölmesi halinde ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası uygulanmaktadır; bu suçlar ağır ceza mahkemelerinin görev alanına girmekte ve kamu davası re’sen Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülmektedir; ayrıca işkence suçları insan onuruna karşı ağır ihlaller olarak kabul edildiğinden zamanaşımı süreleri uzun olup soruşturma ve kovuşturma bakımından etkin bir yargılama yapılması esastır; infaz rejimi bakımından ise verilen hapis cezaları genel infaz hükümlerine tabi olmakla birlikte ağırlaştırılmış müebbet veya uzun süreli hapis cezaları nedeniyle koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik süreleri daha ağır koşullara bağlı olarak uygulanmaktadır.

Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış İşkence Suçunda Tutuklama

Neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence suçu bakımından tutuklama tedbiri, suçun niteliği ve öngörülen cezanın ağırlığı nedeniyle çoğu durumda uygulanabilir niteliktedir; Türk Ceza Kanunu’nun 95. maddesinde düzenlenen bu suç, mağdurda ağır bedensel veya ruhsal sonuçlar doğurması nedeniyle ağırlaştırılmış müebbet hapis veya uzun süreli hapis cezalarıyla yaptırıma bağlanmıştır ve bu nedenle Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesinde belirtilen tutuklama şartları gerçekleştiğinde sanık hakkında tutuklama kararı verilebilmektedir; özellikle kuvvetli suç şüphesinin varlığı, kaçma ihtimali, delilleri karartma veya tanıklar üzerinde baskı kurma tehlikesi gibi nedenlerin bulunması halinde hâkim tarafından tutuklama tedbirine başvurulabilir; ayrıca bu suçun ağır ceza gerektiren bir suç olması sebebiyle uygulamada çoğunlukla katalog suç niteliğiyle değerlendirildiği ve soruşturma ile kovuşturma sürecinde sanığın tutuklu yargılanmasının mümkün olduğu kabul edilmektedir.

Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı

Türk Ceza Kanunu’nun 95. maddesinde düzenlenen neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence suçu bakımından şikâyet şartı aranmaz; suç, insan onuruna ve kamu düzenine karşı ağır bir ihlal niteliği taşıdığı için soruşturma ve kovuşturma Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen yürütülür; bu suç uzlaşma kapsamında da değildir, çünkü Ceza Muhakemesi Kanunu’nun uzlaşmaya tabi suçları düzenleyen hükümlerinde işkence ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence suçlarına yer verilmemiştir; zamanaşımı bakımından ise suçun yaptırımına göre genel dava zamanaşımı süreleri uygulanmakta olup ağır hapis cezaları öngörüldüğünden zamanaşımı süresi oldukça uzundur ve özellikle ölüm gibi ağır neticenin meydana geldiği hallerde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası söz konusu olduğundan en uzun dava zamanaşımı süreleri uygulanmaktadır.

Görevli Mahkeme

Türk Ceza Kanunu’nun 95. maddesinde düzenlenen neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence suçunda görevli mahkeme, suç için öngörülen cezanın ağırlığı nedeniyle Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyarınca ağır ceza mahkemesidir; zira bu suç bakımından uzun süreli hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası öngörülmüş olup, CMK’nın görev kurallarına göre ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara bakma görevi ağır ceza mahkemelerine aittir; bu nedenle neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence suçuna ilişkin soruşturma Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülür, kovuşturma ise yetkili ağır ceza mahkemesinde gerçekleştirilir.