Madde Metni

Ceza zamanaşımı ve hak yoksunlukları

Madde 69- (1) Cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunluklarının süresi ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder.

Madde Gerekçesi

Madde metninde cezaya bağlı olan veya mahkemenin verdiği hükümde yer alan hak yoksunluklarının süresinin ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam edeceği belirtilmiştir. Hükmolunmuş olan cezanın infazının gecikmesi, bu cezaya bağlı hak yoksunluklarının uygulanmasını engellemeyecektir. Ancak bu suretle doğan hak yoksunluklarının en fazla ceza zamanaşımı süresi doluncaya kadar devam edeceği maddede hüküm altına alınmıştır.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 16. Ceza Dairesi 2019/11749 E. ve 2020/3651 K.

Özet: Türk Ceza Kanunu m.69’a göre hak yoksunlukları ceza zamanaşımı dolana kadar sürer. Somut olayda zamanaşımı gerçekleştiğinden, kamu hizmeti yasağının kaldırılması hukuka uygun bulunmuştur.

Madde 69- (1) Cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunluklarının süresi ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder.

Silahlı terör örgütüne yardım etmek suçundan hükümlü …’in, eylemine uyan ve 01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 Sayılı TCK’ya göre daha lehe hüküm içeren 765 Sayılı TCK’nın 169, 3713 Sayılı Kanun’un 5, TCK’nın 59, 31 ve 20. (5252 Sayılı Yürürlük Kanununun 6. maddeleri gereğince ağır hapis cezası hapse tahvil olunarak) maddeleri gereğince 3 sene 9 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve 3 sene müddetle kamu hizmetlerinden yasaklanmasına dair 5190 Sayılı Kanun ile yetkili Malatya 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 2006/7 esas, 2006/35 karar sayılı 04.05.2006 tarihli kararının Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 07.04.2009 tarih, 2007/8927 esas ve 2009/4018 Sayılı ilamı ile onanarak kesinleştiğinin görülmesine,

Beş yıla kadar hapis ve adlî para cezalarında ceza zamanaşımının, gerek 5237 Sayılı TCK’nın 68/1-e gerekse 765 Sayılı TCK’nın 112/4 maddelerinde on yıl olarak belirlenmiş olmasına ve fakat kamu hizmetlerinden yasaklanma hükmü yönünden, 765 Sayılı TCK’nın 122. maddesi gereğince memnu haklarının iadesinin talep edilebilmesi için asıl cezanın zamanaşımı ile düşmüş olduğu surette düştüğü tarihten itibaren beş yıl geçmiş olması aranırken 5237 Sayılı TCK’nın 69/(1). maddesine göre; cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunluklarının süresinin ceza zamanaşımı dolunca sona ereceğinin hükme bağlanmış bulunmasına, 5252 Sayılı Kanun’un 9/(3) maddesinde; “Lehe olan hüküm, önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya uygulanarak, ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması suretiyle belirlenir.” denilmekle birlikte, uyarlama yargılamasında sonuç cezanın belirlenmesi bakımından ceza zamanaşımına ilişkin hükümlerin tatbik imkanının bulunmaması nedeniyle ceza zamanaşımı ve buna bağlı olarak hak yoksunluklarına dair lehe yasa belirlemesinde, iş bu cezanın tespit edildiği 765 Sayılı TCK hükümlerinden bağımsız olarak, bir yönüyle infaz hukukuna taalluk eden 5237 Sayılı TCK normlarının uygulanmasının “karma uygulama yasağı” kapsamında değerlendirilemeyeceği, aksi halin sonuç cezayı belirleyecek olan İlk Derece Mahkemesini ceza zamanaşımı ve buna bağlı olarak hak yoksunlukları yönünden daha lehe hüküm içeren ceza kanununa göre bir uygulama yapmaya zorlayarak, TCK’nın 61. maddesinde öngörülen ilkelerin göz ardı edilmesini sonuçlanacağının anlaşılmasına nazaran;

Kamu hizmetlerinden yasaklanma hükmü bakımından 5237 Sayılı TCK’nın 69/(1). maddesinin, 765 Sayılı TCK’nın 122 maddesine göre açıkça lehe düzenleme içermesi ve bu düzenleme ile cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunluklarının süresinin ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam edeceğinin hükme bağlanmış olması, somut olay yönünden, 11.06.2019 tarihinde kesinleşen Malatya 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 28.05.2019 tarihli, “hükümlünün cezasının ceza zamanaşımı süresinin dolması nedeniyle infaz edilmemesine dair karar verildiği ve kararın kesinleştiği anlaşılmakla tüm yasaklanmış hakların geri verilmesine,” dair kararında hukuka aykırılık bulunmaması karşısında yerinde görülmeyen talebin reddine karar verilmiştir.

Danıştay 8. Daire 2013/5009 E. ve 2014/2440 K.

Özet: Türk Ceza Kanunu m.69 gereği hak yoksunlukları zamanaşımına kadar sürer. Somut olayda ceza zamanaşımı dolup yasaklı haklar iade edildiğinden, davacının Avukatlık Kanunu 5/1-a kapsamında değerlendirilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.

Öte yandan, söz konusu Kanun’un “Ceza zamanaşımı ve hak yoksunlukları” başlıklı 69. maddesinde; “Cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunluklarının süresi ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder.” hükmüne yer verilmiştir.

Olayda, …’ün Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesinin 08.10.1991 tarih ve 1991/420 sayılı kararıyla, “Yasadışı silahlı terör örgütü PKK’nın sair efradı olmak suçundan” dolayı 765 sayılı TCK’nın 168/2 ve 59/2 maddesi uyarınca 8 yıl 4 ay ağır hapis cezasıyla cezalandırıldığı, ayrıca TCK’nın 31’inci maddesi gereğince müebbeden kamu hizmetlerinden yasaklanmasına karar verildiği, kararın 12.03.1992 tarihinde Yargıtay tarafından onamasıyla kesinleştiği, mahkumiyet kararının Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 13.05.2005 tarih ve 2005/482 Müt. sayılı ek kararıyla 5237 sayılı Türk Ceza Kanun’a göre uyarlanmasıyla 4 yıl 2 aya indirildiği ve 5237 sayılı TCK’nın 68/5 maddesinde belirtilen 10 yıllık ceza zamanaşımı süresi dolmuş bulunduğundan ortadan kaldırılmasına karar verildiği, bilahare 29.04.2011 tarih ve 2011/210 Müt. sayılı kararla yasaklanmış haklarının geri verildiği anlaşılmıştır.

Bu durumda, ceza hukukunun lehe hükümlerinin ilgililere uygulanması ilkesi çerçevesinde, davacının mahkumiyetine konu suç tarihi itibariyle anılan hükmün yürürlükte olmaması, aynı zamanda cezanın zamanaşımına uğraması nedeniyle cezaya bağlı olan ve hükümde belirtilen hak yoksunluklarının ortadan kalkması karşısında, davacının durumunun 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 5/1-a maddesi maddesi kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna varıldığından, aksi yönde verilen Mahkeme kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Danıştay 1. Daire 2005/1290 E. ve  2006/298 K.

Özet: Türk Ceza Kanunu m.53’te düzenlenen hapis cezasına bağlı hak yoksunlukları ve meslek yasakları, m.69 gereğince ceza zamanaşımı süresi doluncaya kadar devam eder.

5237 sayılı Türk Ceza Kanununun belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma başlıklı 53 üncü maddesinin birinci fıkrasında, kişinin, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkumiyetinin kanuni sonucu olarak hangi hakları kullanmaktan yoksun bırakılacağı sayılmış, maddenin ikinci fıkrasında, kişinin işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkum olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar yoksun bırakıldığı hakları kullanamayacağı, beşinci fıkrasında, birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle istenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına veya adli para cezasına mahkumiyet halinde, hükümde belirtilen cezanın yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verileceği, adli para cezası yönünden bu cezanın, para cezasının tamamen infazından sonra işlemeye başlayacağı, altıncı fıkrasında da, belli bir meslek veya sanatın yada trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan dolayı mahkumiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına yada sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebileceği, yasaklama ve geri almanın, hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe gireceği ve sürenin, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye başlayacağı, 69 uncu maddesinde ise, cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunluklarının süresinin ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam edeceği hüküm altına alınmıştır.