Borsa yatırımlarının yaygınlaşması, sosyal medya üzerinden hisse yorumlarının artması ve Telegram, WhatsApp, X, Instagram ve YouTube gibi platformlarda yatırım gruplarının çoğalmasıyla birlikte SPK 107 piyasa dolandırıcılığı suçu son yıllarda çok daha sık gündeme gelmektedir.

Kamuoyunda çoğu zaman borsa manipülasyonu, hisse manipülasyonu, pump and dump, yetkisiz yatırım tavsiyesi verme, sosyal medyada hisse pazarlama veya Telegram hisse grubu dolandırıcılığı olarak bilinen fiiller, somut olayın özelliklerine göre 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107. maddesi kapsamında değerlendirilebilir.

SPK m.107, sermaye piyasası araçlarının fiyatını, değerini, arz ve talebini veya yatırımcıların kararlarını yapay ve yanıltıcı biçimde etkilemeye yönelik davranışları cezalandırır. Bu maddeyle korunan temel değer; sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, dürüst ve istikrarlı biçimde işlemesidir.

Özellikle sosyal medya üzerinden “bu hisse uçacak”, “yarın tavan olacak”, “hedef fiyat şu”, “şu seviyeden alın”, “gruba özel hisse”, “patlayacak hisse” gibi ifadelerle yapılan yönlendirmeler, eğer yanıltıcı bilgiye dayanıyor ve kişiye menfaat sağlıyorsa, bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı suçunu gündeme getirebilir.

6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu Madde 107 Metni

Aşağıda 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun “Piyasa dolandırıcılığı” başlıklı 107. maddesi yer almaktadır:

Piyasa dolandırıcılığı

MADDE 107 –

(1) Sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arz ve taleplerine ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapanlar, emir verenler, emir iptal edenler, emir değiştirenler veya hesap hareketleri gerçekleştirenler üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılırlar. Ancak, bu suçtan dolayı verilecek olan adli para cezasının miktarı, suçun işlenmesi ile elde edilen menfaatten az olamaz.

(2) Sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayanlar üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılırlar.

(3) Birinci fıkrada tanımlanan suçu işleyen kişi, pişmanlık göstererek, beş yüz bin Türk Lirasından az olmamak üzere, elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katı miktarı kadar parayı, Hazineye;

a) Henüz soruşturma başlamadan önce ödediği takdirde, hakkında cezaya hükmolunmaz.

b) Soruşturma evresinde ödediği takdirde, verilecek ceza yarısı oranında indirilir.

c) Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödediği takdirde, verilecek ceza üçte biri oranında indirilir.

Bu madde metninden de anlaşılacağı üzere SPK m.107 iki temel suçu düzenlemektedir: işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı ve bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı.

SPK m.107 Nedir?

SPK 107, sermaye piyasasında yatırımcıların yanıltılmasını, fiyatların yapay şekilde etkilenmesini ve piyasada gerçek dışı arz-talep algısı oluşturulmasını cezalandıran özel ceza hükmüdür.

Bu suç tipi uygulamada genellikle şu başlıklarla gündeme gelir:

Borsa manipülasyonu, hisse fiyatını yapay yükseltme, hisseyi sosyal medyada pazarlama, pump and dump yöntemi, Telegram hisse grupları, sosyal medyada yanıltıcı hisse tavsiyesi, gerçek dışı şirket haberi yayma, sahte analiz raporu paylaşma, bağlantılı hesaplarla yapay işlem hacmi oluşturma ve kapanış fiyatını etkilemeye yönelik işlemler.

SPK m.107, TCK m.158’de düzenlenen nitelikli dolandırıcılık suçundan farklı olarak sermaye piyasasına özgü özel bir düzenlemedir. Eylem doğrudan sermaye piyasası araçlarının fiyatını, değerini, arz-talep dengesini veya yatırımcı kararlarını etkilemeye yönelikse, öncelikle SPK m.107 kapsamında değerlendirme yapılır.

Borsa Manipülasyonu Suçu Nedir?

Borsa manipülasyonu suçu, bir hisse senedinin veya başka bir sermaye piyasası aracının fiyatının doğal piyasa koşulları dışında yapay biçimde etkilenmesidir.

Bu suç yalnızca alım-satım işlemleriyle işlenmez. Yanıltıcı sosyal medya paylaşımları, sahte haberler, organize yatırım grupları, gerçek dışı yorumlar, manipülatif raporlar ve yatırımcıları belirli bir hisseye yönlendiren sistemli kampanyalar da bu kapsamda değerlendirilebilir.

Örneğin bir kişinin düşük fiyattan aldığı hisseleri, Telegram veya X üzerinden sürekli övmesi, gerçek dışı beklentiler yayması, “yakında tavan serisi geliyor” gibi ifadelerle yatırımcıları alıma yönlendirmesi ve fiyat yükselince elindeki hisseleri satması, somut olayın özelliklerine göre piyasa dolandırıcılığı suçu oluşturabilir.

SPK 107/1 İşlem Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı

SPK m.107/1, işlem hareketleriyle yapılan manipülasyonu düzenler. Bu suç tipinde fail, sermaye piyasası araçlarının fiyatı, fiyat değişimi, arzı veya talebi hakkında piyasada yanlış ya da yanıltıcı izlenim oluşturmak amacıyla işlem yapar.

İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığı şu fiillerle ortaya çıkabilir:

Alım yapmak, satım yapmak, emir vermek, emri iptal etmek, emri değiştirmek, bağlantılı hesaplar arasında işlem yapmak, yapay hacim oluşturmak, kapanış fiyatını etkilemeye çalışmak, bir hisseye yoğun talep varmış gibi görünüm oluşturmak veya hesap hareketleriyle piyasayı yanıltmak.

Burada önemli olan yalnızca işlem yapılması değildir. İşlemin piyasa üzerinde yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırma amacıyla yapılması gerekir. Bu nedenle soruşturmalarda işlem zamanlaması, emir iptalleri, hesap bağlantıları, fiyat etkisi, işlem hacmi, portföy değişimi ve elde edilen menfaat birlikte incelenir.

SPK 107/2 Bilgi Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı

SPK m.107/2 ise bilgi, söylenti, haber, yorum veya rapor yoluyla yatırımcıların yanıltılmasını cezalandırır.

Bu suç özellikle sosyal medya çağında büyük önem kazanmıştır. Çünkü yatırımcıların önemli bir kısmı artık kararlarını yalnızca bilanço, KAP açıklaması veya aracı kurum raporlarına göre değil; Telegram grupları, X paylaşımları, YouTube yayınları, Instagram finans sayfaları ve WhatsApp toplulukları üzerinden verilen bilgilere göre de şekillendirmektedir.

Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı şu durumlarda gündeme gelebilir:

Yalan veya yanıltıcı hisse yorumu yapmak, gerçek dışı hedef fiyat açıklamak, şirket hakkında asılsız haber yaymak, yatırımcıları belirli bir hisseye yönlendirmek, sahte analiz raporu hazırlamak, sosyal medya üzerinden söylenti çıkarmak, halka açık olmayan veya gerçek dışı bilgileri paylaşmak, yatırımcı kararlarını etkilemek ve bu suretle menfaat sağlamak.

Bu suç bakımından en kritik unsur menfaat sağlama unsurudur. Menfaat yalnızca doğrudan para kazanmak değildir. Sahip olunan hissenin değerinin yükselmesi, ücretli yatırım grubuna üye toplamak, takipçi kazanmak, reklam geliri elde etmek, portföy büyütmek veya müşteri çevresi oluşturmak da somut olayda menfaat olarak değerlendirilebilir. SPK m.107/2’de menfaat unsurunun önemine akademik çalışmalarda da dikkat çekilmektedir.

Yetkisiz Yatırım Tavsiyesi Vermek Suç mu?

“Yetkisiz yatırım tavsiyesi vermek suç mu?” sorusu özellikle sosyal medya finans içerikleri nedeniyle sık sorulmaktadır.

Her hisse yorumu veya her borsa değerlendirmesi otomatik olarak suç değildir. Ancak kişi, yatırımcıları belirli bir sermaye piyasası aracına yönlendirmek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veriyor, söylenti çıkarıyor, gerçeğe aykırı beklenti oluşturuyor ve bu yolla menfaat sağlıyorsa SPK m.107/2 kapsamında ceza sorumluluğu gündeme gelebilir.

Özellikle şu tarz ifadeler risklidir:

“Bu hisse kesin tavan olacak.”

“Yarın uçuyor, kaçıran üzülür.”

“İçeriden bilgi geldi.”

“Bu fiyattan alan zengin olur.”

“Patlayacak hisseyi sadece gruba yazıyorum.”

“Şirket anlaşmayı KAP’a bildirmeden önce öğrenenler kazandı.”

Bu tür paylaşımlar, kamuya açık bilgiye dayanmıyor ve yatırımcı kararlarını yanıltıcı biçimde etkiliyorsa, paylaşımı yapan kişi hakkında SPK incelemesi ve ceza soruşturması gündeme gelebilir.

Hisse Tavsiyesi Vermek Suç mu?

Hisse tavsiyesi vermek her durumda suç değildir. Ancak yatırım tavsiyesi niteliği taşıyan açıklamaların kim tarafından, hangi yetkiyle, hangi içerikte ve hangi amaçla yapıldığı önemlidir.

Kamuya açık veriler üzerinden genel değerlendirme yapmak ile yatırımcıyı doğrudan belirli bir hisseye yönlendirmek aynı şey değildir. Örneğin bir şirketin bilançosunu değerlendirmek, sektör analizi yapmak veya kamuya açık verileri yorumlamak tek başına suç sayılmayabilir.

Buna karşılık, sahip olunan pozisyon gizlenerek yatırımcıları alıma yönlendirmek, sosyal medya gücüyle hisse fiyatını etkilemek, gerçek dışı beklenti yaymak, ücretli gruplarla organize alım yaptırmak ve fiyat yükselince satış yapmak SPK m.107 kapsamında ciddi hukuki risk doğurabilir.

Telegram Hisse Gruplarına Katılmak Suç Mu?

Telegram, WhatsApp ve benzeri platformlardaki hisse gruplarına katılmak tek başına suç değildir. Ancak bu gruplarda belirli hisselerin organize biçimde pazarlanması, yatırımcıların yanıltılması, gerçek dışı bilgi yayılması, grup yöneticilerinin önceden aldığı hisseleri sonradan üyelere aldırması ve fiyat yükselince satış yapması halinde piyasa dolandırıcılığı suçu gündeme gelebilir.

Telegram hisse gruplarında özellikle şu deliller önem taşır:

Grup yazışmaları, yönlendirme mesajları, hedef fiyat paylaşımları, grup yöneticisinin portföy hareketleri, hisse alım-satım zamanlaması, üyelerden alınan ücretler, paylaşımların hisse fiyatına etkisi, grup içi organize alım çağrıları ve aynı kişilerle bağlantılı hesap hareketleri.

Bu nedenle Telegram veya WhatsApp üzerinden yatırım grubu yöneten kişilerin, paylaşımlarının SPK m.107/2 kapsamında değerlendirilebileceğini bilmesi gerekir.

Pump and Dump Cezası Nedir?

Pump and dump, yani “pompala ve boşalt”, manipülasyonun en bilinen yöntemlerinden biridir. Bu yöntemde fail veya organize grup önce düşük fiyattan hisse toplar. Ardından sosyal medya, Telegram grupları, yatırım forumları veya haber görünümlü paylaşımlar üzerinden hisseye yoğun ilgi oluşturur.

Fiyat yükseldiğinde ise failler ellerindeki hisseleri satar. Sonrasında fiyat düşer ve alıma yönlendirilen yatırımcılar zarar eder.

Sermaye piyasası araçları bakımından pump and dump eylemleri, somut olayın özelliklerine göre SPK m.107/1 veya SPK m.107/2 kapsamında değerlendirilebilir. İşlem hareketleriyle yapay fiyat oluşturulmuşsa işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı; yanıltıcı yorum, haber veya sosyal medya paylaşımlarıyla yatırımcılar yönlendirilmişse bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı gündeme gelebilir.

Wash Trading ve Yapay İşlem Hacmi

Wash trading, piyasada gerçek bir ekonomik el değiştirme olmadığı halde, işlem hacmi varmış gibi görünüm oluşturulmasıdır. Bu yöntemle belirli bir hisseye talep olduğu algısı yaratılabilir.

Bağlantılı hesaplar arasında yapılan alım-satımlar, kısa süreli yoğun emir girişleri, emir iptalleri ve fiyatı yukarı taşımaya yönelik işlemler SPK m.107/1 bakımından önemlidir.

Bu tür dosyalarda savcılık ve SPK, yalnızca tek bir işlemi değil; işlem zincirini, hesaplar arasındaki ilişkiyi, emirlerin zamanlamasını, fiyat etkisini ve elde edilen menfaati birlikte değerlendirir.

Marking the Close Nedir?

Marking the close, piyasa kapanışına yakın saatlerde yapılan işlemlerle kapanış fiyatının etkilenmeye çalışılmasıdır. Kapanış fiyatı, yatırımcı algısı, portföy değeri, teknik analiz göstergeleri ve sonraki gün beklentisi üzerinde etkili olduğundan, bu alana yapılan yapay müdahaleler manipülatif kabul edilebilir.

Kapanışa yakın olağan dışı alım-satımlar, büyük emirler, bağlantılı hesaplarla fiyat taşıma ve fiyatı belirli seviyede kapatma çabaları SPK incelemelerinde ayrıca değerlendirilir.

SPK Manipülasyon Soruşturması Nasıl Başlar?

SPK manipülasyon soruşturması yatırımcı şikayeti, Borsa İstanbul verileri, piyasa gözetim sistemleri, olağan dışı fiyat-hacim hareketleri, sosyal medya paylaşımları, aracı kurum bildirimleri veya savcılık talebi üzerine başlayabilir.

SPK, piyasa hareketlerini izleyerek şüpheli işlem ve bilgi akışlarını değerlendirebilir. Gerekli hallerde idari tedbirler uygulanabilir, işlem yasağı getirilebilir veya konu Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilebilir.

Borsa manipülasyonu suçu şikayete tabi değildir. Yeterli şüphe oluşması halinde soruşturma resen yürütülebilir.

SPK m.107 Cezası Nedir?

SPK m.107 kapsamında cezalar oldukça ağırdır.

İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığı halinde fail hakkında 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası uygulanabilir. Ayrıca adli para cezası, suçtan elde edilen menfaatten az olamaz.

Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı halinde ise fail hakkında 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası uygulanabilir.

Buna ek olarak, SPK tarafından idari tedbirler, işlem yasakları ve sermaye piyasası faaliyetlerine ilişkin kısıtlamalar da gündeme gelebilir.

SPK m.107’de Etkin Pişmanlık Var mı?

SPK m.107’de etkin pişmanlık yalnızca işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı bakımından düzenlenmiştir. Yani SPK m.107/1 kapsamında kalan kişiler, kanunda belirtilen şartları yerine getirirse cezasızlık veya ceza indirimi imkanından yararlanabilir.

Buna göre fail, beş yüz bin Türk Lirasından az olmamak üzere, elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katı tutarındaki parayı Hazine’ye öderse;

soruşturma başlamadan önce ödeme yapılması halinde hakkında cezaya hükmolunmaz,

soruşturma evresinde ödeme yapılması halinde cezası yarı oranında indirilir,

kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödeme yapılması halinde cezası üçte biri oranında indirilir.

Ancak SPK m.107/2’de düzenlenen bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı bakımından aynı etkin pişmanlık hükmü bulunmamaktadır. Bu nedenle dosyanın 107/1 mi yoksa 107/2 mi kapsamında değerlendirileceği savunma açısından son derece önemlidir.

SPK m.107 ile TCK m.158 Nitelikli Dolandırıcılık Arasındaki Fark

Borsa manipülasyonu, sosyal medya üzerinden hisse yönlendirmesi ve yetkisiz yatırım tavsiyesi gibi fiillerde bazen TCK m.158 nitelikli dolandırıcılık suçu da tartışılabilir.

Ancak sermaye piyasası araçlarının fiyatını, değerini, arz-talep dengesini veya yatırımcı kararlarını etkilemeye yönelik fiiller bakımından SPK m.107 özel düzenleme niteliğindedir. Bu nedenle eylem sermaye piyasası faaliyetleriyle doğrudan bağlantılıysa öncelikle SPK m.107 kapsamında değerlendirme yapılır.

Buna karşılık somut olayda ayrıca sahte belge düzenleme, bilişim sistemlerini kullanma, örgütlü dolandırıcılık, sahte yatırım platformu kurma veya suç gelirlerini aklama gibi unsurlar varsa, başka suçlar da ayrıca gündeme gelebilir.

SPK 107 Soruşturmasında Hangi Deliller İncelenir?

SPK m.107 dosyalarında deliller genellikle teknik ve finansal niteliktedir. Soruşturmalarda özellikle şu veriler incelenir:

Emir kayıtları, alım-satım işlemleri, emir iptalleri, hesap hareketleri, bağlantılı hesap analizleri, fiyat-hacim değişimleri, kapanışa yakın işlemler, aracı kurum kayıtları, IP logları, para transferleri, portföy değişimleri, sosyal medya paylaşımları, Telegram ve WhatsApp grup yazışmaları, YouTube yayınları, X paylaşımları, ücretli grup kayıtları, yatırımcı şikayetleri ve elde edilen menfaat.

Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı dosyalarında, paylaşımın içeriği kadar paylaşım zamanı da önemlidir. Paylaşım yapıldıktan sonra hisse fiyatında olağan dışı hareket oluşup oluşmadığı, paylaşımı yapan kişinin o hissede pozisyonunun bulunup bulunmadığı ve sonrasında satış yapıp yapmadığı ayrıca incelenir.

SPK m.107 Savunmasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

SPK m.107 soruşturmalarında savunma yalnızca “manipülasyon yapmadım” şeklinde genel bir inkara dayanmamalıdır. Dosya, işlem verileri ve bilgi akışı üzerinden teknik biçimde analiz edilmelidir.

İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığında şu hususlar önemlidir:

İşlemlerin ekonomik gerekçesi, emirlerin zamanlaması, yatırım stratejisi, piyasa koşulları, KAP açıklamaları, bağlantılı hesap ilişkisi, fiyat üzerindeki gerçek etki, emir iptallerinin amacı ve elde edilen menfaat.

Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığında ise şu hususlar önem taşır:

Paylaşımın kamuya açık bilgiye dayanıp dayanmadığı, bilginin gerçekten yanlış veya yanıltıcı olup olmadığı, yatırımcı kararlarını etkileme amacı, paylaşımı yapan kişinin menfaati, hisse pozisyonu, takipçi veya grup geliri, paylaşım ile fiyat hareketi arasındaki zaman ilişkisi.

Bu nedenle SPK m.107 dosyalarında hem ceza hukuku hem sermaye piyasası hukuku hem de teknik piyasa analizi birlikte değerlendirilmelidir.

Sonuç

SPK 107 piyasa dolandırıcılığı suçu, sermaye piyasasının güvenilirliğini korumak amacıyla düzenlenmiş ciddi ve ağır yaptırımlı bir suç tipidir. Madde, işlem bazlı ve bilgi bazlı olmak üzere iki temel piyasa dolandırıcılığı türünü düzenler.

Borsa manipülasyonu, hisse fiyatını yapay yükseltme, pump and dump, Telegram hisse grupları, sosyal medyada yanıltıcı hisse paylaşımı, yetkisiz yatırım tavsiyesi ve bağlantılı hesaplarla yapay işlem hacmi oluşturma gibi fiiller somut olayın özelliklerine göre SPK m.107 kapsamında değerlendirilebilir.

Her hisse yorumu suç değildir. Ancak yanıltıcı bilgi yayılması, yatırımcıların organize biçimde yönlendirilmesi, sermaye piyasası aracının fiyatının yapay şekilde etkilenmesi ve bu yolla menfaat sağlanması halinde ciddi cezai sorumluluk doğabilir.

Bu nedenle SPK m.107 kapsamında yürütülen soruşturmalarda; işlem kayıtları, sosyal medya paylaşımları, hesap hareketleri, menfaat unsuru, yatırımcı etkisi ve piyasa verileri birlikte değerlendirilmelidir.